Mogen Trump en Poetin zonder Oekraïne over zijn toekomst onderhandelen?

Mogen Trump en Poetin over de toekomst van Oekraïne onderhandelen zonder Oekraïne?

Een ontmoeting tussen machtige leiders wordt al snel verkocht als een doorbraak. Handdruk, camera’s, een belofte van vrede: het lijkt daadkracht. Maar wanneer Trump en Poetin over Oekraïne spreken, zit de belangrijkste vraag niet in hun onderlinge verstandhouding. Wie mag beslissen wat een ander land moet opgeven?

Diplomatie met een agressor is noodzakelijk om een oorlog te beëindigen. Praten betekent niet automatisch goedkeuren. Het wordt problematisch wanneer onderhandelingen veranderen in het verdelen van invloedssferen, alsof inwoners, grenzen en politieke keuzes onderhandelbare bezittingen van grootmachten zijn.

Het VN-Handvest stelt soevereine gelijkheid en het verbod op geweld tegen de territoriale integriteit van staten centraal. Die beginselen maken onderhandelingen niet overbodig. Ze bepalen wel waarom een afspraak tussen twee machtige landen niet vanzelf legitimiteit krijgt voor een derde. Een bestand, een territoriale claim en de juridische erkenning van een grenswijziging zijn bovendien verschillende dingen.

Ik wantrouw het idee dat persoonlijke chemie institutionele garanties kan vervangen. Vandaag begrijpen twee leiders elkaar uitstekend; morgen verandert een regering of wordt een belofte anders uitgelegd. Een regeling moet daarom ook werken wanneer de hoofdpersonen elkaar niet meer vertrouwen.

Dat betekent concrete afspraken over toezicht, terugtrekking, veiligheid en gevolgen bij schending. Wie stelt een overtreding vast? Welke hulp blijft beschikbaar? Wie betaalt herstel? Zonder antwoorden kan “vrede” vooral een pauze zijn waarin de sterkste partij zich voorbereidt op de volgende ronde.

Daar staat een ongemakkelijke werkelijkheid tegenover: Oekraïne is afhankelijk van buitenlandse steun. Bondgenoten kunnen dus niet doen alsof hun eigen middelen en veiligheidsbelangen geen rol spelen. Maar invloed uitoefenen via steun is iets anders dan namens Oekraïne instemmen met een opgelegd eindresultaat. Die grens verdient een eerlijk debat.

Mijn uitgangspunt is eenvoudig: onderhandelaars mogen veel voorstellen, maar de betrokken bevolking mag geen decor worden. Ook een pijnlijke overeenkomst kan verantwoord zijn als die door legitieme vertegenwoordigers wordt aanvaard en geloofwaardige bescherming biedt. Een fraaie persconferentie is daarvoor onvoldoende.

Welke waarborgen maken volgens jou het verschil tussen noodzakelijke grootmachtdiplomatie en een deal waarbij Oekraïne wordt opgeofferd?

Bronnen
Verenigde Naties, VN-Handvest, artikelen 2, 33 en 51 — soevereiniteit, vreedzame geschillenbeslechting en zelfverdediging: https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text
AP, 16 juni 2024 — vredesconferentie en Oekraïense territoriale integriteit: https://apnews.com/article/568cafee5fbe9c3b19b79b041583a5d6

Afbeelding: AI-illustratie, geen foto van een werkelijke gebeurtenis.