Waarom noemen we natuur een luxe terwijl onze economie ervan afhankelijk is?

Waarom noemen we natuur een luxe terwijl onze economie ervan afhankelijk is?

Een nieuw bedrijventerrein krijgt een economische onderbouwing. De natuur die ervoor verdwijnt, krijgt een compensatieplan. Daarmee lijkt de volgorde al vast te staan: productie is de hoofdzaak, levende systemen zijn een bijkomende randvoorwaarde. Maar water, bodem en bestuiving laten zich niet onbeperkt behandelen als vervangbare onderdelen.

Het IPBES-nexusrapport onderzoekt de samenhang tussen biodiversiteit, water, voedsel, gezondheid en klimaat. De kern is dat beleid in één domein gevolgen heeft voor andere domeinen. Een oplossing die uitsluitend op één doel wordt beoordeeld, kan elders nieuwe problemen veroorzaken.

Dat betekent niet dat iedere maatregel overal tegelijk winst oplevert. Er zijn afwegingen tussen landgebruik, voedselproductie, energie en natuurherstel. Juist daarom vind ik het misleidend wanneer biodiversiteit pas aan het einde van een project verschijnt, als een lijstje maatregelen om een al genomen besluit acceptabel te maken.

Mijn voorkeur is om ecologische grenzen eerder vast te stellen. Waar moeten water en bodem herstellen? Welke gebieden moeten verbonden blijven? En welke activiteiten passen daar vervolgens bij? Dat maakt keuzes niet pijnloos, maar voorkomt dat elk afzonderlijk project redelijk lijkt terwijl het gezamenlijke systeem achteruitgaat.

Ook compensatie vraagt bescheidenheid. Een nieuw aangeplante strook groen is niet onmiddellijk gelijkwaardig aan een ouder ecosysteem. Tijd, soorten, bodem en verbindingen doen ertoe. Een beloofde toekomstige verbetering mag daarom niet automatisch worden afgetrokken van een zeker verlies dat vandaag plaatsvindt.

Tegelijk moeten we natuurherstel niet romantiseren. Het vraagt beheer, ruimte en geld, en kan mensen rechtstreeks raken. Boeren, bewoners en bedrijven hebben recht op voorspelbare afspraken en een eerlijke verdeling van lasten. Een overheid die telkens van richting verandert, ondermijnt zowel vertrouwen als resultaat.

Ik zou publieke besluiten laten uitleggen welke ecologische functies verloren gaan, welke alternatieven zijn onderzocht en hoe herstel daadwerkelijk wordt gevolgd. Niet alleen hectares tellen, maar kwaliteit en samenhang. Anders belonen we vooral wat gemakkelijk op een kaart past.

De provocerende gedachte is dat natuurbeleid soms juist economisch realisme is. Een samenleving die haar voorwaarden voor productie aantast, schuift kosten door naar later en naar anderen.

Welke economische activiteit zou jij willen aanpassen of begrenzen wanneer duidelijk wordt dat zij de natuurlijke systemen ondermijnt waarvan dezelfde economie afhankelijk is?

Bronnen
IPBES, 2024 — Nexus Assessment over biodiversiteit, water, voedsel, gezondheid en klimaat: https://www.ipbes.net/nexus-assessment

Afbeelding: AI-illustratie, geen foto van een werkelijke gebeurtenis.