Uitdovende ster licht weer op.

Uitdovende ster flakkert terug op

^{bron: het laatste nieuws}

Astronomen hebben met de Very Large Array-radiotelescoop (VLA) gezien hoe een oude ster op het einde van haar "normaal leven" plots opnieuw opflakkerde. De verrassende ontdekking leidde ertoe dat de theoriëen over de "oude dag" van zulke sterren volledig te herzien waren. Computersimulaties hadden al voorspeld dat zulke opflakkeringen mogelijk waren, maar bij deze ster ging het wel 100 keer sneller dan voorheen gedacht.

De ster in kwestie is V4334 Sgr in het sterrenbeeld Boogschutter. Zij is beter bekend als "Sakurai's Object" (het object van Sakurai), omdat de Japanse amateur-astronoom Yukio Sakurai de eerste was die op 20 februari 1996 een plotse verheldering van dit object waarnam.

Oude witte dwerg
Eerst dachten de vorsers dat het ging om een gewone uitbarsting, die zij een "nova" noemen. Maar al snel bleek dat dit object allesbehalve gewoon is. De ster is een oude witte dwerg die zijn inwendige waterstof had opgebruikt, zodat de fusiereacties waren gestopt en de ster langzaam aan het afkoelen was. Ook onze Zon zal binnen vijf tot zes miljard jaar zo'n lot beschoren zijn.

Hernieuwde fusiereacties
In sommige witte dwergen kan er echter nog wel een hernieuwd nucleair fusieproces optreden in de laag helium die zich rond de kern van koolstof en zuurstof bevindt. Dan gaat de ster ineens enorm verhelderen. Zo een uitbarsting werd voor het eerst met moderne astronomische instrumenten waargenomen bij het object van Sakurai.

Mogelijk waren er gelijkaardige opflakkeringen in 1670 en 1918 bij andere sterren. De plotselinge uitbarsting ontstaat, volgens de computermodellen, wanneer waterstof uit de buitenlagen door convectie (zoals bij een borrelende kokende vloeistof) in de heliumlaag terechtkomt. Dat waterstof kan dan als brandstof dienen voor hernieuwde fusiereacties die er uiteindelijk toe leiden dat de ster enorm verheldert.

Veel sneller dan simulaties
Volgens de oude simulaties zou dit hele proces enkele honderden jaren duren. Maar de waarnemingen wijzen er nu op dat dit object in slechts enkele jaren door een groot deel van de cyclus ging. De nieuwe modellen voorspellen dat de ster snel veel heter zal worden en de gassen in de omgeving zal beginnen te ioniseren. Juist dit is met de radiotelescoop gezien.

Koolstof
Het is volgens de Sterrenwacht belangrijk om het hele proces te begrijpen, want sterren zoals het object van Sakurai stoten zeer veel koolstof uit, zowel in gasvorm als in stofdeeltjes. Dit materiaal komt terecht in nieuw gevormde sterren, en de stofdeeltjes ook in nieuwe planeten. Koolstof gevonden in sommige meteorieten heeft isotopenverhoudingen zoals in het object van Sakurai. Mogelijk komt die koolstof dus van een gelijkaardig object. De rol van dit soort sterren in de vorming van het toch wel belangrijke element koolstof kan wel eens veel groter zijn dan tot nu toe werd aangenomen.

Toekomst
Het object van Sakurai wordt nu meer dan ooit in de gaten gehouden. De nieuwe computermodellen voorspellen immers een snel opwarmen van de ster in de komende vijf jaar, gevolgd door een langzame afkoeling tot haar huidige temperatuur tegen het jaar 2200. Waarschijnlijk volgt daarna nog een nieuwe cyclus van opwarming vooraleer de ster haar finale afkoeling inzet en langzaam maar zeker onzichtbaar zal worden.