Waarom betalen we liever voor ziekte dan voor een gezonde leefomgeving?

Waarom betalen we liever voor ziekte dan voor omstandigheden die mensen gezond houden?

Een behandeling heeft een herkenbare patiënt, een afspraak en een rekening. Preventie heeft vaak een onzichtbaar resultaat: iemand die niet ziek wordt. Dat maakt voorkomen politiek kwetsbaar. Wie vandaag investeert, kan moeilijk aanwijzen welke ziekenhuisopname over tien jaar dankzij die keuze uitblijft.

De WHO beschrijft bewezen en kosteneffectieve maatregelen tegen niet-overdraagbare ziekten, waaronder beleid rond tabak, alcohol, voeding en beweging. Maar kosteneffectief betekent niet automatisch dat een maatregel de totale zorguitgaven verlaagt. Gezondheidswinst kan de investering waard zijn zonder zichzelf volledig terug te verdienen.

Dat onderscheid vind ik bevrijdend. We vragen een operatie ook niet altijd om winst te maken. Waarom moet preventie zich uitsluitend bewijzen met een besparing? Meer gezonde levensjaren, minder pijn en meer zelfstandigheid zijn waardevolle resultaten, ook wanneer mensen later andere zorg nodig hebben.

Tegelijk wil ik af van preventie als vriendelijke verpakking voor individuele schuld. Wie zwaar werk doet, onregelmatige diensten draait of in een ongezonde woning leeft, begint niet op hetzelfde punt als iemand met tijd en financiële ruimte. Alleen folders verspreiden verandert weinig aan die omstandigheden.

Mijn voorkeur is een combinatie van toegankelijke ondersteuning en maatregelen die de omgeving verbeteren. Een veilige route om te lopen, betaalbaar gezond eten en bescherming tegen schadelijke blootstelling kunnen dagelijks helpen. Persoonlijke begeleiding blijft nuttig, maar mag structurele oorzaken niet aan het zicht onttrekken.

Er zijn ook grenzen. Niet iedere gezondheidsapp, screening of leefstijlcampagne levert voldoende voordeel op. Onderzoek moet uitwijzen wie profiteert, welke nadelen optreden en wat de uitvoering kost. Goede bedoelingen rechtvaardigen geen eindeloze stroom projecten die nooit op resultaat worden beoordeeld.

De financiële organisatie vraagt eveneens aandacht. Een gemeente kan investeren terwijl een andere partij later voordeel heeft. Wanneer budgetten alleen hun eigen korte termijn verdedigen, blijven nuttige maatregelen liggen. Samenwerking moet daarom meer zijn dan een overlegtafel: verantwoordelijkheden en financiering moeten werkelijk aansluiten.

Ik zou preventie beoordelen op aantoonbare gezondheidswinst én op het verkleinen van verschillen. Een programma dat vooral gezonde, welvarende deelnemers bereikt, kan mooie gemiddelden tonen terwijl de grootste problemen blijven bestaan.

Welke preventieve investering verdient volgens jou voorrang, ook wanneer zij de samenleving gezonder maakt maar niet aantoonbaar geld bespaart?

Bronnen
WHO, 30 april 2024 — Tackling NCDs: best buys and other recommended interventions; kosteneffectiviteit en uitvoering: https://www.who.int/en/publications/i/item/9789240091078

Afbeelding: AI-illustratie, geen foto van een werkelijke gebeurtenis.